Impuguke mu bijyanye n’ubukungu; Umunya-Togo Kako Nubukpo, yatangaje ko ashyigikiye kandidatire ya Louise Mushikiwabo ushaka kongera gutorerwa kuyobora Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF) muri manda ya gatatu, avuga ko ibyo yakoze kuva yawuyobora bigaragaza ko ari we mukandida ukwiriye kurusha abandi.
Mu gitekerezo yanditse kikanyuzwa mu kinyamakuru, Nubukpo yavuze ko imikorere ya Mushikiwabo kuva yagera kuri uyu mwanya muri 2019 yatumye OIF igira icyerekezo gisobanutse kandi ikibanda ku musaruro ugaragara.
Iyi mpuguke mu by’ubukungu yagarutse ku bunararibonye afite mu mikorere y’uyu muryango, kuko yayoboye ishami ry’ubukungu n’ikoranabuhanga mu gihe cy’ubuyobozi bw’uwari Umunyamabanga Mukuru wa OIF mbere ya Mushikiwabo, Michaëlle Jean.
Yavuze ko icyo gihe OIF yari ifite intego nyinshi, ariko bikayigora kuzihuza n’ibikorwa bifatika mu bihugu biyigize.
Nubukpo yashimye kandi uburyo Mushikiwabo yavuguruye imikorere y’imbere mu muryango, agaragaza ko hari abakozi basezerewe kuko imirimo bakoraga itari igihuye n’ibyo OIF yashyize imbere.
Yemeye ko ibyemezo nk’ibyo byanenzwe n’abahoze ari abakozi b’uyu muryango, ariko avuga ko impinduka zikomeye zari zikenewe kugira ngo OIF irusheho gukora neza.
OIF ivuga ko mu mavugurura yakozwe mu gihe cya Mushikiwabo harimo gukomeza igenzura ry’imikoreshereze y’umutungo, gushyiraho uburyo bushya bwo gucunga imari n’abakozi, ndetse no kunoza uburyo imishinga itegurwa, igashyirwa mu bikorwa kandi igasuzumwa.
Yavuze kandi ko Mushikiwabo yahuje icyerekezo gishingiye ku bufatanye bw’ibihugu bya Afurika n’icyerekezo mpuzamahanga kigamije guteza imbere ibihugu bikoresha Igifaransa. Yashimye uruhare rwe mu guteza imbere ubufatanye mu bukungu no gukorana n’ibihugu byo mu bice bitandukanye bigize umuryango.

Nubukpo yanavuze ku kunengwa kwa Mushikiwabo, by’umwihariko ibishingiye ku kuba akomoka mu Rwanda, ndetse n’abavuga ko OIF itagaragaza ubushake buhagije mu kwamagana ibibazo bya demokarasi biboneka mu bihugu biyigize.
Yamaganye kunenga Mushikiwabo hashingiwe ku nkomoko ye. Ku bijyanye na demokarasi, yavuze ko OIF ikunda gukoresha ibiganiro n’ubuhuza bikorwa mu ibanga, ashimangira ko itangazo rishyirwa ahagaragara atari ryo ryonyine rigaragaza ibikorwa by’uyu muryango.
Nubukpo yatanze urugero ku bikorwa bya Mushikiwabo byo kwegera ibihugu bifite ibibazo, birimo na Libani, avuga ko bigaragaza uburyo ashyigikiye mu miyoborere y’uyu muryango.
Uretse ibikorwa bya dipolomasi, OIF ivuga ko mu gihe cya Mushikiwabo yongereye imbaraga mu kunoza imicungire y’imbere mu muryango no gushyira imbere imishinga ijyanye n’uburezi, guteza imbere uruhare rw’abagore mu bukungu no kongerera urubyiruko ubumenyi mu ikoranabuhanga.
Muri Kamena 2026, OIF yatangaje ubufatanye na Banki Nyafurika Itsura Amajyambere (AfDB), bugamije kongerera urubyiruko n’abagore ubumenyi mu ikoranabuhanga, kubafasha kubona akazi no kwihangira imirimo mu bihugu bitanu bya Afurika.
Uyu muryango wavuze ko gahunda ya D-CLIC yari isanzweho imaze guhugura urubyiruko rugera ku bihumbi 19 mu bihugu bikoresha Igifaransa.
Mushikiwabo ahatanye n’abandi bakandida batatu barimo Juliana Lumumba wo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Coumba Bâ wo muri Mauritania na Dacian Cioloș wo muri Romania.
Aba bakandida uko ari bane bagejeje imigabo n’imigambi yabo ku minisitiri w’ububanyi n’amahanga w’ibihugu bigize OIF mu biganiro byabereye i Paris ku wa 30 Kamena 2026. Byari ubwa mbere hakozwe ibiganiro nk’ibi mu buryo bwo gutoranya Umunyamabanga Mukuru w’uyu muryango.
Abazafata icyemezo ku Munyamabanga Mukuru w’uyu muryango, ni abakuru b’ibihugu na za Guverinoma byo mu bihugu 53 bigize OIF ku buryo bwuzuye. Biteganyijwe ko bazatora Umunyamabanga Mukuru uzayobora manda ya 2027–2030 mu nama y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bigize Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa, izabera i Phnom Penh muri Cambodia ku wa 16 Ugushyingo 2026.

RADIOTV10