Mu gihe u Rwanda rukomeje gukaza ingamba zo kurwanya inzoga zitujuje ubuziranenge, hibazwa niba uburyo izi nzoga n’ibinyabutabire bikoreshwa mu kuzikora bizangizwa, nabwo bukwiye kwitabwaho cyane mu rwego rwo kurengera ibidukikije n’ubuzima bw’abaturage.
Muri iki gihe, inzego zirimo Polisi y’u Rwanda, Rwanda FDA n’izindi zafunze inganda nyinshi zakoraga inzoga zitemewe ndetse zifata amamiliyoni y’amalitiro menshi y’ibinyobwa byagaragaye ko bitujuje ibisabwa. Minisitiri w’Ubuzima, Dr. Sabin Nsanzimana, na we yagaragaje ko inzoga zitujuje ubuziranenge zikomeje guteza ibibazo bikomeye by’ubuzima, harimo n’impfu.
Kimwe mu bikunze kuvugwa muri izi nzoga ni ethanol, ariko se ni iki, kandi ishobora guteza izihe ngaruka iyo imenwe ku butaka?
Ethanol ni iki?
Ethanol ni ubwoko bwa alcohol bukoreshwa mu gukora inzoga zemewe, imiti, amavuta yo kwisiga n’ibindi bicuruzwa byo mu nganda. Rwanda FDA yashyizeho amabwiriza agenga ikoreshwa ryayo kugira ngo ikoreshwe mu buryo bwemewe kandi hirindwe ko itajya ikoreshwa mu gukora inzoga zitemewe.
Abahanga mu butabire bavuga ko ethanol itandukanye na methanol, kuko yo ari uburozi bukomeye bushobora gutera ubuhumyi cyangwa urupfu iyo umuntu ayinyoye. Ni yo mpamvu mu igenzura ry’inzoga, hagenzurwa cyane ko hatabamo methanol cyangwa ibindi binyabutabire bitemewe.
Ese ethanol yangiza ubutaka?
Ubushakashatsi bwakozwe n’inzego mpuzamahanga bugaragaza ko ethanol idakomeza kuba mu butaka igihe kirekire kuko yangirika vuba bitewe n’udukoko duto two mu butaka (microorganisms). Mu buryo bwa siyansi, ntabwo ifatwa nk’ikinyabutabire kiguma mu butaka imyaka myinshi nk’ibyuma biremereye cyangwa ibinyabutabire bimwe na bimwe bikoreshwa mu nganda.
Ariko iyo imenwe ari nyinshi cyane, ishobora kugira ingaruka z’igihe gito zirimo kugabanya umwuka wa oxygen mu mazi yo munsi y’ubutaka cyangwa mu migezi, bikabangamira ibinyabuzima biyaturamo. Ishobora kandi guhungabanya ubwisanzure bw’ibinyabuzima bito byo mu butaka bifasha ubutaka gukomeza kuba bwa kwera.
Abahanga bavuga ko izi ngaruka ziterwa n’iseseka rinini kandi ritagenzuwe neza, aho kuba ku gipimo gito.
Ikibazo gikomeye ni ibivangwa muri izi nzoga
Nubwo ethanol ari yo ikunze kuvugwa, impuguke zigaragaza ko ikibazo gikomeye kurushaho ari ibindi binyabutabire bishobora kuvangwa mu nzoga z’inkorano, birimo methanol cyangwa solvents zikoreshwa mu nganda. Ibi ni byo bishobora guteza ingaruka zikomeye ku buzima bw’ababinywa.
Ni yo mpamvu u Rwanda rwakajije igenzura ku nganda zikora inzoga no ku ikoreshwa rya ethanol, hagamijwe gukumira ikoreshwa ryayo mu buryo bunyuranyije n’amategeko.
Ese hakenewe ubundi bushakashatsi?
Nubwo ubushakashatsi bwerekana ko ethanol yangirika vuba, impuguke mu bidukikije zigaragaza ko aharimburirwa ibinyabutabire cyangwa ibicuruzwa bitujuje ubuziranenge hakwiye gukomeza gukurikiranwa no gupimwa. Ibi byafasha kumenya niba nta ngaruka zishobora kugera ku mazi, ku butaka cyangwa ku baturage batuye hafi y’aho bikorerwa.
Ibi kandi byafasha gukomeza kubaka icyizere cy’abaturage ko kurwanya inzoga zitujuje ubuziranenge bikorwa mu buryo burengera ubuzima bwabo n’ibidukikije.
Ingamba u Rwanda rwafashe zo kurwanya inzoga zitujuje ubuziranenge ni ingenzi mu kurengera ubuzima bw’abaturage. Gusa nk’uko abahanga babigaragaza, kurimbura ibinyabutabire n’ibinyobwa bitujuje ubuziranenge bikwiye gukomeza gukorwa hakurikijwe amabwiriza yo kurengera ibidukikije.
Kugeza ubu, nta bimenyetso bya siyansi byerekana ko ethanol ubwayo ishobora kwangiza ubutaka imyaka myinshi cyangwa gutera ingaruka z’igihe kirekire. Ahubwo impungenge nyamukuru ni uko iyo imenwe kenshi ahantu cyangwa ivanze n’ibindi binyabutabire bishobora gushyirwa mu nzoga zitemewe, ishobora kugira ingaruka ku mazi no ku rusobe rw’ibinyabuzima.
Ibi bishimangira ko urugamba rwo kurwanya inzoga zitujuje ubuziranenge rukwiye gukomeza, ariko rukanajyana no gukurikiza amahame ya siyansi n’ayo kurengera ibidukikije kugira ngo ubuzima bw’abaturage burindwe muri iki gihe no mu bihe biri imbere.
Sosthene NKURUNZIZA
RADIOTV10