Urukiko rw’Ikirenga rwashyizeho amabwiriza mashya agena uburyo imanza zirimo abana zizajya zakirwa, ziburanishwa ndetse zigafatwamo imyanzuro, hagamijwe kurushaho kubahiriza uburenganzira bwabo no kubarinda ibishobora kubagiraho ingaruka.
Aya mabwiriza yashyizweho umukono na Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, Domitilla Mukantaganzwa, ashyirwa mu Igazeti ya Leta yo ku wa 1 Ukwakira 2026. Azatangira gukurikizwa ku wa 1 Ugushyingo 2026.
Aareba umuntu wese utaruzuza imyaka 18, yaba ari umwana ukurikiranyweho icyaha, uwakorewe icyaha cyangwa ufite uruhare mu rubanza rw’imbonezamubano.
Imanza z’abana zizajya zihabwa umwihariko
Inkiko zizajya zishyiraho, aho bishoboka, iminsi yihariye yo kuburanishamo imanza zirimo abana. Hazanateganywa abacamanza bafite ubumenyi n’amahugurwa abategura kuburanisha bene izi manza.
Mbere y’uko urubanza rw’umwana rwakira, ubushinjacyaha buzajya butanga raporo irambuye ku mwana. Iyi raporo izajya ishyirwa muri dosiye, kandi kutayitanga bishobora gutuma urubanza rutandikwa mu rukiko.
Raporo izakorwa haba ku mwana ukekwaho icyaha ndetse no ku mwana wagizweho ingaruka n’icyaha.
Muri iyo raporo hazajya hagaragaramo amakuru ajyanye n’amateka y’umwana n’umuryango we, ubuzima bwe, amashuri, imikurire n’imibereho yo mu rugo. Hazanashyirwamo ibyavuye mu isuzuma ry’ubuzima cyangwa imitekerereze, igihe ryaba ryarakozwe.
Raporo kandi izajya igaragaza inama ku buryo umwana yafashwamo gusubira mu buzima busanzwe no kwisubiraho.
Aya makuru azafasha urukiko gufata imyanzuro itabangamira umwana no guteganya ingamba zamurinda.
Hazajya habaho inama ibanziriza iburanisha
Mbere y’uko urubanza rureba umwana rushyirwa kuri gahunda y’iburanisha, ubwanditsi bw’urukiko buzajya butegura inama ibanziriza iburanisha.
Iyi nama ishobora gukorwa mu buryo butandukanye, harimo no gukoresha ikoranabuhanga, hagamijwe kureba niba dosiye yuzuye ndetse no gusuzuma niba umwana yiteguye kwitabira iburanisha.
Abacamanza n’abavoka ntibazambara imyambaro isanzwe y’akazi
Mu gihe baburanisha imanza z’abana, abacamanza, abashinjacyaha n’abavoka ntibazajya bambara imyambaro isanzwe ibaranga mu mwuga.
Basabwa kandi gukoresha imvugo n’ururimi umwana ashobora kumva, bakamusobanurira ibikubiye mu rubanza ndetse n’ibikorwa bigiye gukorwa.
Naho abashinzwe umutekano bambaye imyambaro y’akazi, ntibazajya bemererwa kuba mu cyumba cy’iburanisha, uretse igihe hari impamvu z’umutekano zituma kuba bahari biba ngombwa.
Abana bazajya batandukanywa n’abantu bakuru
Umwana ukurikiranyweho icyaha akaba afunzwe azajya atandukanywa n’abantu bakuru mu gihe atwarwa ajyanwa mu rukiko.
N’abana bahamagajwe mu rukiko bazajya bategereza ahantu hizewe kandi hatandukanye n’abantu bakuru, haba mbere cyangwa nyuma y’iburanisha.
Umwana ashobora kandi guherekezwa n’umuntu mukuru yizeye, ndetse igihe bibaye ngombwa akajyana n’umwavoka.
Umwirondoro w’umwana ntuzajya utangazwa
Aya mabwiriza ashyiraho ubundi burinzi ku mwirondoro w’abana.
Amazina n’andi makuru ashobora gutuma hamenyekana umwana ukurikiranyweho icyaha, uwakorewe icyaha cyangwa uwitabajwe nk’umutangabuhamya, ntibizajya bitangazwa ku mugaragaro cyangwa mu bitangazamakuru.
Abantu bemerewe gukurikirana iburanisha na bo ntibazemererwa gutangaza amakuru yerekana umwirondoro w’umwana cyangwa andi makuru y’ibanga ajyanye n’urubanza.
Gusubiza umwana mu buzima busanzwe bizashyirwa imbere
Muri aya mabwiriza mashya, inkiko zisabwa kwibanda ku gufasha umwana kwisubiraho no gusubira mu buzima busanzwe, aho gushyira imbere igihano gusa.
Aho amategeko abih允许a, inkiko zizajya zishishikariza umwana n’uwakorewe icyaha gushaka umuti w’ikibazo binyuze mu bwumvikane.
Abacamanza kandi bazajya bazirikana umwihariko wa buri mwana mu gihe bafata umwanzuro, kandi bakawugaragaza mu cyemezo cy’urukiko.
Aya mabwiriza azatangira gukurikizwa ku wa 1 Ugushyingo 2026. Intego ni ugutuma imanza zirimo abana ziburanishwa mu buryo bwihuse kandi bwihariye, mu gihe uburenganzira, umutekano n’imibereho myiza y’umwana bikomeza kubahirizwa mu byiciro byose by’urubanza.
RADIOTV10