Amagi ni kimwe mu biribwa byoroshye gushyira ku mafunguro ya buri munsi. Ntahenze cyane, ategurwa mu buryo bworoshye kandi akungahaye ku ntungamubiri umubiri ukenera. Ni yo mpamvu abantu benshi bayarya mu gitondo, ku manywa cyangwa nimugoroba. Ariko se bigenda bite iyo umuntu asanzwe arya amagi abiri, atatu cyangwa arenga buri munsi?
Nta gisubizo kimwe cyakurikizwa kuri buri muntu. Ingaruka zo kurya amagi menshi zishobora guterwa n’imirire yawe muri rusange, uko ukoresha umubiri ndetse n’ubuzima bwawe. Kurya amagi bishobora kuba igice cy’imirire myiza, ariko uburyo uyateguramo n’ibindi biribwa uyafatanya na byo na byo ni ingenzi.
Dore ibintu 10 ukwiye kumenya niba urya amagi arenze rimwe buri munsi.
- Aguha inyunganiramirire nziza
Amagi ni isoko nziza ya poroteyine umubiri ukoresha mu kubaka no gusana imikaya ndetse n’izindi nyama z’umubiri.
Niba ukora imyitozo ngororamubiri, ukora akazi gasaba imbaraga nyinshi cyangwa ushaka kongera poroteyine mu mafunguro yawe, amagi ashobora kuba amahitamo meza kandi yoroshye.
Kurya amagi abiri aho kurya rimwe bituma ubona poroteyine nyinshi, kandi bishobora gutuma wumva uhaze igihe kirekire.
- Ashobora gutuma wumva uhaze igihe kirekire
Amagi arimo poroteyine n’ibinure bishobora gufasha umuntu kumva ahaze nyuma yo kurya.
Ku bantu bamwe, kurya amagi mu gitondo bishobora gutuma batihutira gushaka utundi dukoryo nyuma ya mu gitondo. Icyakora, ibyo uyafatanya na byo na byo ni ingenzi.
Kurya amagi hamwe n’imboga n’ibinyampeke byuzuye bitandukanye no kuyarya hamwe n’inyama zitunganyijwe cyane cyangwa ibiryo bikaranze byinshi.
- Aguha vitamine n’imyunyu ngugu ingenzi
Amagi arimo intungamubiri zitandukanye, zirimo vitamine B12, vitamine D, selenium, choline na vitamine A.
Izi ntungamubiri zigira uruhare mu mikorere itandukanye y’umubiri, harimo imikorere y’ubwonko n’imyakura, ubudahangarwa bw’umubiri ndetse n’imikorere isanzwe y’uturemangingo.
Ariko ntibivuze ko amagi yonyine ahagije. Imirire myiza ikwiye no kuba irimo imboga, imbuto, ibinyampeke byuzuye, ibishyimbo, ubunyobwa n’ibindi biribwa bifite intungamubiri.
- Umuhondo w’igi na wo urimo intungamubiri
Hari abantu bahitamo kurya umweru w’igi gusa kubera ko bawufata nk’isoko ya poroteyine. Ariko umuhondo na wo urimo intungamubiri nyinshi.
Umuhondo w’igi urimo choline ndetse na vitamine n’imyunyu ngugu bitandukanye umubiri ukenera.
Bityo, keretse niba umuganga cyangwa undi mukozi w’ubuzima wakugiriye inama yo kugabanya kurya umuhondo w’amagi, nta mpamvu yo kuwujugunya buri gihe.
- Kurya amagi menshi byongera intungamubiri winjiza mu mubiri
Nubwo amagi afite intungamubiri nyinshi, na yo arimo intungamubiri. Niba urya amagi atatu cyangwa ane buri munsi, ukongeraho n’indi myinshi y’ibiribwa, izo calories ziyongera zishobora gutuma ibiro byiyongera uko igihe kigenda.
Ku rundi ruhande, umuntu ushaka kongera ibiro ashobora kubona amagi ari ingirakamaro kuko amuha poroteyine, ibinure n’izindi ntungamubiri mu mafunguro adafata umwanya munini. Icy’ingenzi ni uko ureba ibyo urya byose ku munsi, aho kwibanda ku magi gusa.
- Uburyo uteguramo amagi na bwo ni ingenzi
Hari itandukaniro hagati yo kurya amagi yatetswe n’amazi no kurya amagi ateguranywe n’amavuta menshi, amavuta y’inka cyangwa ibindi biribwa birimo calories nyinshi.
Niba ushaka kugira amafunguro aringaniye, guteka amagi mu mazi, kuyotsa mu buryo budakoresha amavuta menshi cyangwa gukoresha amavuta make bishobora kuba amahitamo meza.
N’ibindi biribwa uyafatanya na byo ni ingenzi. Kuyarya hamwe n’imboga, ibishyimbo cyangwa ibinyampeke byuzuye bishobora gutuma ifunguro rirushaho kugira intungamubiri.
- Amagi arimo cholesterol
Umuhondo w’igi urimo cholesterol yo mu biribwa, ari na yo mpamvu amagi amaze igihe agibwaho impaka ku bijyanye n’ubuzima.
Ku bantu benshi bafite ubuzima bwiza, kurya amagi mu rugero bishobora kuba igice cy’imirire myiza. Ariko abantu bafite ibibazo bimwe na bimwe by’umutima cyangwa cholesterol nyinshi bashobora gukenera kugirwa inama n’umukozi w’ubuzima ku bijyanye n’ingano y’amagi bakwiye kurya.
Aho kwibanda ku biribwa bimwe gusa, ni byiza kureba imirire yawe muri rusange, harimo n’ingano y’ibinure byuzuye ndetse n’ibiribwa bitunganyijwe cyane urya buri gihe.
- Amagi ashobora gufasha abakora imyitozo ngororamubiri
Abantu bakora imyitozo ngororamubiri buri gihe bakenera poroteyine n’ingufu bihagije kugira ngo umubiri ukomeze gukora neza.
Amagi ashobora kuba ifunguro ryoroshye kurya nyuma yo gukora imyitozo cyangwa mu bindi bihe by’umunsi. Ariko kurya amagi menshi ntibivuze ko imikaya izahita yiyongera.
Kongera imikaya bishingira no ku myitozo ihagije yo gukomeza imbaraga, kubona poroteyine ihagije, kubona calories umubiri ukenera no kuruhuka bihagije.
- Kurya amagi menshi ntibisimbura imirire yuzuye
Hari igihe umuntu ashobora kubona ikiribwa runaka gifite akamaro maze agashaka kukirya cyane, atekereza ko cyonyine gihagije.
Ariko umubiri ukenera intungamubiri nyinshi zitandukanye, kandi nta kiribwa na kimwe gishobora gutanga ibyo umubiri wose ukenera.
Niba urya amagi buri munsi, gerageza kuyafatanya n’imboga, imbuto, ibinyampeke byuzuye, ibishyimbo, amata cyangwa ibindi biribwa bifite intungamubiri. Kurya ibiribwa bitandukanye ni ingenzi.
- Ubuzima bwawe bwite ni ingenzi
Nta mubare w’amagi wavugwa ko ukwiye abantu bose.
Umuntu ufite ubuzima bwiza kandi ukora imyitozo ashobora kugira ibyo akeneye bitandukanye n’umuntu wagiriwe inama yo kugenzura cholesterol cyangwa ufite ikindi kibazo cy’ubuzima.
Niba usanzwe urya amagi menshi buri munsi kandi ukaba ufite impungenge kuri cholesterol, ubuzima bw’umutima cyangwa ikindi kibazo cy’ubuzima, ni byiza kugisha inama umukozi w’ubuzima ubifitiye ubumenyi.
Kurya amagi arenze rimwe buri munsi ntabwo bihita bivuze ko umuntu arya nabi. Amagi ashobora guha umubiri poroteyine, vitamine, imyunyu ngugu n’izindi ntungamubiri, bityo akaba igice cy’imirire myiza.
Ariko kurya amagi menshi ubwabyo ntibihagije kugira ngo imirire yawe ibe myiza. Ni ngombwa kwita ku mafunguro yawe muri rusange, ingano y’ibiribwa urya ndetse n’uburyo uteguramo amagi.
Intego ntikwiriye kuba ukurya amagi menshi uko bishoboka. Ahubwo ni ukugira imirire itandukanye kandi yuzuye, igaha umubiri intungamubiri zitandukanye ukenera.
Brenna AKARABO
RADIOTV10